Süreç
Çalışma süreci
Yeni bir mükellefin en sık sorduğu soru, ilişkinin nasıl başlayacağı ve kendisinden ne isteneceğidir. Süreç dört aşamada yürür; her aşamada iki tarafın da yapması gerekenler baştan yazılıdır.
Dört aşama
İlişkinin kurulmasından yıllık kapanışa
Ön görüşme
İşletme türü, faaliyet konusu, çalışan sayısı ve mevcut kayıt düzeni konuşulur. Hangi hizmetlerin gerekli olduğu ve karşılıklı yükümlülükler netleştirilir.
Tipik süre: Tek görüşme; genellikle aynı gün
Devir ve başlangıç
Önceki meslek mensubundan devir yapılacaksa devir usulü işletilir. Defter, belge ve açılış kayıtları teslim alınır, yazılı sözleşme imzalanır.
Tipik süre: Belgeler tamsa birkaç iş günü
Aylık akış
Belgeler belirlenen düzende iletilir, kayıtlar işlenir, aylık beyannameler hazırlanıp verilir. Bordro ve SGK bildirimleri takvimine göre yürütülür.
Tipik süre: Her ay, beyan takvimine bağlı
Dönemsel ve yıllık
Geçici vergi dönemleri, yıl sonu kapanış, envanter ve yıllık beyannameler yürütülür. Yıl sonunda mali tablolar ve değerlendirme paylaşılır.
Tipik süre: Yılda dört dönem + yıllık kapanış
Görev dağılımı
Her aşamada kim ne yapar
Aşağıdaki dağılım sözleşmenin ekidir. Beyan sürelerinin kaçırılmasının en sık nedeni belgelerin geç iletilmesi olduğu için, mükellefin yükümlülükleri de aynı netlikte yazılır.
01 — Ön görüşme
Mükellef
- Faaliyet konusunu, işletme türünü ve çalışan sayısını aktarmak
- Varsa mevcut defter sınıfını ve kullanılan muhasebe programını belirtmek
- Yurt dışı geliri, pazaryeri satışı, şube veya şantiye gibi özel durumları söylemek
Meslek mensubu
- İşin kapsamını ve hangi beyanname setinin doğacağını tespit etmek
- Defter sınıfını ve e-belge zorunluluk durumunu kontrol etmek
- İşin mesleki yetki sınırları içinde olup olmadığını değerlendirmek
02 — Devir ve başlangıç
Mükellef
- Kimlik, vergi levhası, ticaret sicil ve imza belgelerini iletmek
- Önceki döneme ait defter ve belgeleri devir-teslim tutanağıyla teslim almak
- Yazılı hizmet sözleşmesini imzalamak
Meslek mensubu
- Çalışma Usul Yön. m.23 uyarınca gerekli görüşmeleri yapmak ve işi kabul etmek
- Sözleşmeyi düzenlemek ve odaya bildirilmesi gereken kayıtları oluşturmak
- Açılış kayıtlarını ve devreden bakiyeleri kontrol ederek sisteme almak
03 — Aylık akış
Mükellef
- Alış, satış ve gider belgelerini takvimde belirlenen güne kadar iletmek
- Banka hesap hareketlerini ve tahsilat bilgilerini paylaşmak
- İşe giriş, işten çıkış ve ücret değişikliklerini zamanında bildirmek
Meslek mensubu
- Kayıtları işlemek, belge eksiklerini yazılı olarak bildirmek
- KDV, muhtasar ve prim hizmet beyannamelerini süresinde hazırlayıp vermek
- Bordroyu hazırlamak, SGK bildirgelerini göndermek
- Tahakkukları ve ödeme takvimini paylaşmak
04 — Dönemsel ve yıllık
Mükellef
- Envanter, stok sayımı ve kasa-banka mutabakatı bilgilerini vermek
- Yıl içinde yapılan yatırım, kredi ve ortaklık işlemlerini bildirmek
- Yıllık beyan öncesi indirim ve istisna kapsamına girebilecek işlemleri paylaşmak
Meslek mensubu
- Geçici vergi dönemlerini kapatmak ve beyannameleri vermek
- Dönem sonu değerleme, amortisman ve karşılık işlemlerini yapmak
- Yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesini hazırlamak
- Mali tabloları ve dönem değerlendirmesini yazılı olarak teslim etmek
Devir
Mevcut meslek mensubundan geçiş
Devir, iki meslek mensubu arasında usulü mevzuatla belirlenmiş bir işlemdir. Bu bölüm o usulü anlatır; hangi meslek mensubuyla çalışılacağına karar vermek mükellefin kendi tercihidir.
İşin kabulü
Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.23/1 uyarınca meslek mensubu, gerek duyması hâlinde kendisine gelen iş sahibinin kim olduğunu önceki meslek mensubundan sorup öğrenerek, gerekli görüşmeleri yaptıktan sonra işi kabul eder. Bu, meslektaşlar arası bir usul kuralıdır; mükellefin serbestçe karar verme hakkını kaldırmaz.
Mevcut sözleşmenin durumu
Devir, mevcut hizmet sözleşmesinin sona ermesiyle başlar. Sözleşmenin süresi, fesih koşulları ve ödenmemiş ücret borcu önceden netleştirilir. Ücret borcunu ödememiş iş sahibine hizmet verilmesi haksız rekabet sayılır (Haksız Rekabet Yön. m.7/c).
Defter ve belgelerin teslimi
Sözleşmenin feshinde defter ve belgeler, bir ay içinde devir-teslim tutanağı ile sahibine iade edilir. Devir gerçekleşmezse durum ilgili odaya bildirilir (m.26). İşin bitiminden itibaren bir ay içinde alınmayan defter ve belgeler, bir yazı ile mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine teslim edilir (m.27).
Açılış ve devreden bakiyelerin kontrolü
Teslim alınan kayıtlar üzerinden devreden KDV, stok, kasa, banka, ortaklar cari ve amortisman tabloları kontrol edilir. Geçmiş dönemde eksik kalan bildirim veya beyan varsa tespit edilir ve düzeltme yolu yazılı olarak bildirilir.
Yeni sözleşme ve yetkilendirme
Yazılı hizmet sözleşmesi imzalanır; e-beyanname, SGK ve e-belge sistemlerindeki yetkilendirmeler güncellenir. Beyanname imzalama yetkisi VUK mükerrer 227 kapsamında sorumluluk doğurduğu için bu adım usulüne uygun yapılmadan beyan verilemez.
Devirde zamanlama
- Geçiş, dönem başlarında yapıldığında kesinti en aza iner: aylık beyan dönemi ortasında yapılan devirde hem eski hem yeni meslek mensubunun sorumluluk sınırı ayrıca belirlenmelidir.
- Yıl ortasında yapılan devirde geçmiş aylara ait kayıtların yeniden gözden geçirilmesi gerekebilir; bu, devir işinin süresini uzatan başlıca nedendir.
- Mesleki bürolarda bağımlı çalışırken ayrılan meslek mensupları, işten çıkış tarihinden; stajını tamamlayıp ruhsat alanlar ruhsat tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe, ayrıldıkları ya da yanında staj yaptıkları meslek mensuplarının müşterilerine onların rızası olmadan hizmet veremez (m.23/4).
Devir sırasında geçmiş döneme ait eksik bildirim veya beyan tespit edilirse, bu durum ve düzeltme yolu yazılı olarak bildirilir. Geçmiş dönem kayıtlarının sorumluluğu, o dönemde beyannameyi imzalayan meslek mensubuna aittir (VUK mükerrer 227).
Karşılıklı yükümlülükler
Hizmet sözleşmesi yazılıdır ve aşağıdaki yükümlülükleri karşılıklı olarak kayda geçirir.
| Meslek mensubu | Mükellef |
|---|---|
| Kayıtların mevzuata uygun tutulması | Belgelerin eksiksiz ve zamanında iletilmesi |
| Beyannamelerin süresinde hazırlanıp verilmesi | Faaliyetteki değişikliklerin bildirilmesi |
| Belge eksiklerinin yazılı olarak bildirilmesi | Bildirilen eksiklerin tamamlanması |
| Tahakkuk ve ödeme takviminin paylaşılması | Vergi ve prim ödemelerinin süresinde yapılması |
| Mevzuat değişikliklerinin ilgili olduğu ölçüde bildirilmesi | Sözleşmede belirlenen ücretin ödenmesi |
| Sır saklama yükümlülüğüne uyulması (3568 s.K. m.43) | Banka ve tahsilat hareketlerinin paylaşılması |
Belgelerin zamanında iletilmemesi beyan sürelerinin kaçırılmasına ve ceza doğmasına yol açabilir. Bu nedenle belge iletim takvimi sözleşmenin bir parçasıdır.
Sürecin hangi hizmetleri kapsadığı hizmetler sayfasında, sık sorulan sorular SSS sayfasında yer alır.